4 ene. 2019

Historias de Vilachá.


(artículo en español aquí)

Historias de Vilachá é un arquivo de memoria local da parroquia de Vilachá, Monfero.
Un proceso que consistiu en compilar historias e anécdotas contadas polas veciñas, agrupalas, e facer con elas unha web, un mapa online e un libro que se regalou ás persoas da parroquia que participaron e ás que acudiron ao acto de presentación.
Unha actividade subvencionada pola Deputación da Coruña, programa de subvencións a entidades sen fins de lucro para a realización de actividades durante o ano 2018.
A actividade tivo un orzamento total de 9.454,03 €, dos cales a Asociación RuralC aporta 4.000 € e a Deputación da Coruña aporta 5.491,10 €.
Nas entrevistas e visitas polas casas participaron 34 persoas. A media de tempo das visitas e entrevistas foi de catro horas por casa.
Visitamos persoas de diversas idades tendo especial atención ás máis maiores.
Ao acto de presentación acudiron unhas 60 persoas.
O noso traballo foi coller historias. Iamos polas casas e diciámoslles ás veciñas unhas collen a herba e outras as historias, para presentarlles o traballo que estabamos a facer, interrompendo o seu día a día na procura de historias. Axudamos nas labores que interrompemos e fomos ben acollidas en cada cociña que visitamos. A media de tempo das visitas e entrevistas foi de catro horas por casa, entrevistas que foron gravadas en audio e logo escoitadas e transcritas a texto. Visitamos persoas de diversas idades tendo especial atención ás máis maiores.
As visitas foron abrindo e confirmando fíos narrativos e as testemuñas recollidas serviron de fondo para irmos construíndo os diversos relatos.
Moitas destas historias e vivencias son comúns, e foron contadas por diferentes persoas. A nosa misión foi agrupalas, darlles unha estrutura e achegarlles algo de enxeño.
Na construción dos textos tratamos de manter a fala e as expresións da parroquia. As narracións están construídas como un relato común e compartido.
As historias trasládannos a diferentes pasados. Hai varios relatos que contan anécdotas de épocas moi antigas e recorren a documentación histórica como o Catastro de Ensenada. Moitos outros fálannos dos principios do século XX e das décadas dos 40, 50, 60, até chegar a actualidade. Acceder a estes pasados permítenos ter unha ollada temporal sobre o territorio e ter unha visión comparativa co presente.

 
O arquivo Historias de Vilachá é outro retrato social. Sitúa o patrimonio e a memoria dende as experiencias e emocións das persoas da parroquia, dende as diversas subxectividades cara unha subxectividade común. As historias que presentamos son soamente algunhas das que hai, son fragmentos das vidas, e probablemente están incompletas. Son relatos construídos entorno ao non catalogado, entorno ao patrimonio inmaterial que é o que lle imprime vida ao patrimonio material. Podemos atopar relatos sobre a cultura, o patrimonio etnográfico, antropolóxico e natural. Sobre o xeito de vivir da xente na parroquia antigamente, os hábitos, os oficios e os traballos, as crenzas, os animais e os cambios sociais e tecnolóxicos.

A web de Historias de Vilachá recompila os textos coas ilustracións, vídeos, e fotos de lugares e de documentación antiga.



Na páxina MAPA da web podes acceder a 3 mapas:
O mapa Historias de Vilachá en google maps, onde están situadas as fontes, os muíños, lavadoiros, petroglifos, algún outro patrimonio, e tamén as historias.
A Carta Xeométrica de Galicia; un mapa realizado non 1834 polo galego Domingo Fontán.
E o mapa do voo americano 1956-1957 no que podes entrar e ver como eran os lugares de Vilachá nesa data.


O Libro

É unha edición de 200 exemplares. Son para regalar entre as persosas veciñas que participaron no proceso e as que viñeron ao acto de presentación, mais a algunhas institucións ou bibliotecas. Se estás interesada en adquirir un libro manda u mail a hola@ruralc.com







A presentación
O día 30 de decembro de 2018 fixemos a presentación do arquivo na escola de Vilachá. Dende ás 17 até as 20 horas. Acudiron unhas sesenta persoas, a maioría veciñas da parroquia e outras de parroquias veciñas.
Estivemos ensinando como acceder á web e navegar no mapa e lendo os relatos que a xente elexiu.
Logo houbo un pequeno catering no que a xente comentou anécdotas e cadaquén colleu o seu libro adicado.
Moitas das adicatorias fixéronse ás familias, comezando polas persoas máis novas da casa até as persoas máis maiores.



Nos seguintes días estivemos entregando o libro ás persoas que participaron e non puideron vir a presentación, lendo con eles os relatos nas súas casas.

Futuro do arquivo de memoria

O arquivo que comezamos a facer no 2018 está inacabado. As historias están incompletas. As propias persoas coméntannos que, agora, tras visitalos e entrevistalos, lembráronse de moitas máis anécdotas. Tamén abríronse outros fíos para a investigación, como consultar os traballos, vídeos e gravacións de Carmelo Lisón Tolosana e de Fernández de Rota, antropólogos que xa andiveron pola parroquia anteriormente recollendo información e testemuñas.
O día da presentación abrimos o arquivo á participación e ideas das persoas veciñas. Ademais de seguir recollendo as historias, o plan para o 2019 é facer tamén algunhas actividades relacionadas coa memoria e as historias, como un obradoiro de reciclaxe de sabos e sabas, rutas para visitar os lugares e o patrimonio das Historias de Vilachá, como os petroglifos ou as fontes.


     Haiche máis historias que eucaliptos, díxonos alguén.
     Pero non hai quen as corte nin quen as pague, dixémoslle nós. 



2 ene. 2019

Emilio Arauxo. Espantallos e felos.

Andabamos buscando documentación sobe espantallos, e tamén sobre o Entroido, especialmente sobre a figura do farandulo ou choqueiro, pero non as máscaras nin as pantallas, os vulgaris.

Foi Diego Vites no marco da preparación do III Foro Negro quen nos falou e nos deixou uns libros de Emilio Arauxo . É un escritor, etnógrafo, editor e tradutor galego. Licenciado en Filosofía, foi profesor de Filosofía no ensino medio. En 1995 fundou a editora Noitarenga. En 2001 fundou unha nova editora, Amastra-N-Gallar. Actualmente reside en Lalín.

Nos libros podemos atopar testemuñas diversas, de todas as idades, nunha lenguaxe coloquial, respeitando os dialectos e xeitos de falar de cada lugar. É un traballo que vai rozando moitas disciplinas, pasa pola antropoloxía e a etnografía, pero vai figurando poesía, patafísica, filosofía, tamén documentalismo, pode servir como manual práctico na construcción de espantallos, roupas para vestir no antroido, ou dinámicas festivas e rituais.

Gustounos especialmente o seu libro "A roupa gastabámola escura" que trata sobre a construcción e vida dos espantallos.
 
No libro da a sensación de que vai polas casas preguntando a xente polos seus espantallos. Vai recollendo testemuñas diversas que nos van falando de todo o que rodea aos espantallos, os cultivos e a súa protección, os traballos, os diversos animais aos que teñen que espantar,  a reciclaxe e uso de obxetos e roupa vella, a invención, a vontade de caracterizar ao personaxe ao tempo que facer unha cousa rápida e funcional, e moitas outras pinceladas das vidas das persoas e os seus espantallos.  

Eiquí hai unha camisa, deitáronse os gatos e ten pelos, eiqui hai unha chaqueta, hai unha gabardina, pero a gabardina pesa moito, a chaqueta xa a botei, eiquí había un pantalón, pero pra pantalón tiña que ter dúas pernas, e hai un xersé, comeulle o sol a cor, amais o xersé era novo, non sei onde haberá un pano de cabeza, había eiquí un couso, pra lle poñer de gorro, eu que sei,...

Está quieto na palleira, pra que queres o espantallo?, nós eiquí fanse de calquera maneira.

A roupa que luce é branca ou estampada, pero nós gastabámola escura porque andabamos sempre no traballo, e a branca é pros que non traballan, se non andas cheo de merda toda a vida, e a escura é máis sufrida, hia quen lle pon coma un pano na cabeza, púxenlle o pantalón primeiro, e despois a camisa, e despois a bata, porque pra lle poñer roupa máis pequena di mal, o pantalón ten remendos, deille unha puntada didiante, no pescozo, pa que non dixese escotado, por iso traio a agulla na bata, leva pantalón e unha bata por riba.

Haberá ate que metelos na cama.

Eu falo con il todos os días, dígolle; sempre estás no mesmo.

... fixen un espantallo, non moi técnico, e estábao colocando debaixo da guindeira, e un paxaro, el ou ela, estaba comendo nas guindas na cima da árbore, e dixen eu: bon, quedar queda aí, pero pasei o tempo, é que había dous espantallos, o espantallo en si e o que o poñía.

Tamén ten escrito sobre o entroido e todo o que lle rodea, especialmente a figura do "felo" en libros como:


No retrato dos alustros. O entroido na ribera de Caldelas e máis arriba.
Un libro para viaxar unha miga na orella de nube de palabra felo. E dous eixes de mundo, dous entroidos, o de Lumeares e o de Parada do Sil, que renacendo veñen marcar a luz do ceo como preceptos de pensamento. Lumeares na precisión rugosa da noción de madama, viaxe nas trasgadas da palabra felo, da palabra irrio, da palabra irria, felos, irrios, madamas, buscando un pregue inédito na melancolía do olvido. Noutro renacemento de ruralidade, os anxeos de Parada do Sil, coma unha cuadrilla de heresiarcas na porfía poética de enumerar as ameazas. Escribindo no aire esbaxoado as frases da revisitación e das despedidas, e a rente do chao, co ruído descritivo da motoserra mordendo nas canelas, dándolle voz ós versos de Philippe Beck, cando se fala dunha árbore que segue de pé, estase a falar dunha árbore preasasinada, as follas son linguas que aínda non empezaron a falar. E tantas pedras aínda impensadas. 



Libremente (felos sempre serra) 
Máscaras non aureáticas, que se dirixen á xente, dunha constancia perturbadora e tan estrañamente próxima (Philippe Beck). Os felos, que nos lembran que o mundo non dá voltas sen a loucura. os felos lémbranme o baile nupcial dos paxaros (Helena Eriksson). Rosalía tamén é unha nena fela (lupe Gómez). A máscara do felo parécese moito á do heroe de V de Vendetta, o vencello entre as dúas máscaras sería Xusto: inversión, ambigüidade, fusión dos contrarios nunha cara (David Lespiau). As cores dos felos sonorizan a vista neste espazo do que o silencio é un aspecto (Bernard Noel). O felo é a figura do tolo. É o tolo tolo. Os pompóns. A loucura pasa polos pompóns (Martín Melkonian). O entroido aquí é: nin comercio, nin policiía, nin aplausos (Pierre Le Pillouer). A xénese matricial da máscara dos Felos de Maceda áchase no corazón da Serra de San Mamede (Santiago Prol). A máscara non instaura unha distancia, senon que crea outra proximidade (Claude Royet-Journoud). Os felos teñen o mérito de ser máis ambiguos ca outras figuras do entroido. Ademáis o felo é máis amizoso(James Sacré). Os felos, para agarrar as nosas pernas e os nosos pescozos, que esquecen tan a miúdo o berro libre do animal (Christiane Veschambre). 





Pzoema zamarrada peliqueiro. 
Brevísimo de máis voces murmurio dicionario ENTROIDO DE LAZA.

E O tempo que fala, o tempo dos felos, un libro de fotografias cheas de emocións sobre os felos.













23 nov. 2018

Historias de Miño. Encontros nas parroquias.


Neste outono continuamos recollendo as historias da veciñanza de Miño. Presentamos o arquivo de memoria local e conversamos sobre a historia das persoas veciñas e a historia de cada unha das parroquias.

Os encontros tiveron lugar nos seguintes lugares:
Bañobre, Miño, Leiro, Bemantes, Callobre, Carantoña e Xarío, onde nos xuntamos con persoas de San Xoán de Vilanova e de San Pedro de Perbes.

Agradecemos as convesas, os debates, as reflexións, as anécdotas e os recordos compartidos connosco ás persoas participantes. Grazas pola vosa xenerosidade.

Coa emoción do primeiro día, esquecemos facer unha foto co grupo de memoria de Bañobre. Deixámosvos fotos dos encontros e das conversas.

Coa asociación de Amas de Casa de Miño.
 

 
Coa asociación de veciños A Irmandade, de Bemantes.


 
 Co grupo de memoria de Callobre.


 
Co grupo de memoria de Carantoña.


Co grupo de memoria de Xarío.






16 nov. 2018

'España a mano / Handmade Spain' Guía de Artesanía española





Editorial La Fábrica publica España a mano un volumen a modo de guía, creado en colaboración con Cervezas Alhambra, en el que se recorre la artesanía de nuestro país con una cuidada selección de talleres y empresas de artesanía.
España a mano (La Fábrica, 2018) es la primera guía que recoge en un único volumen una selección de los mejores ejemplos del trabajo artesano en nuestro país. Profesionales, empresas centenarias y otras de reciente creación reunidas en una guía que incluye 83 espacios de 16 comunidades autónomas.

Se trata de una obra que, como señala la investigadora y directora del proyecto Macarena Navarro-Reverter, “reivindica un lugar de honor para los artesanos en el universo del diseño, pues en los objetos hechos a mano reside la esencia del lujo”.
La relación entre artesanía y diseño es uno de los ejes en torno a los que se ha construido este trabajo, que ofrece la oportunidad de descubrir una nueva dimensión de la artesanía. Un vínculo que se hace también visible a través de los textos que introducen cada una de las secciones del libro, firmados por profesionales del diseño, el arte, la arquitectura y la gastronomía, como Martín Azúa, Paloma Cañizares, Nacho Carbonell, Teresa Sapey, Álvaro Catalán de Ocón, Pedro Feduchi, Gonzalo Fonseca, Raquel Rodrigo y Federico Oldenburg.

España a mano, que se presenta también como una guía de viaje a través de la artesanía local, busca revitalizar la artesanía local, poniendo también en valor aspectos como su carácter sostenible y, como señala Navarro-Reverter, “ofrecer a las nuevas generaciones un medio de vida que les haga partícipes de su tradición y de su historia”.
El libro, creado en colaboración con Cervezas Alhambra, nace con la misión de potenciar la proyección de futuro de los artesanos y ayudar en el acercamiento de la artesanía contemporánea a un público más extenso.

En definitiva, se trata de un viaje por nuestra mejor herencia cultural a través del trabajo de orfebres, ceramistas, vidrieros, tallistas o artesanos textiles, que tienen en común su compromiso con la calidad, el trabajo hecho a mano y la preservación de nuestro patrimonio cultural, todo ello a través de la tradición, que han sabido conservar sin renunciar a la vanguardia.

https://www.20minutos.es/noticia/3345632/0/espana-a-mano-guia-artesania/





Da colmea de RuralC á onda. Ceras de surf con UlaOla.

Colaboramos na fabricación dunha serie de ceras para surf con UlaOla.

https://shop.ulaola.site/product/organic-bees-surfwax



Pablo, dende UlaOla, fabrica obxectos relacionados co surf, como quillas, accesorios, e táboas feitas de madeiras e cortizas. Traballa cunha lóxica maker de fabricación dixital, é inventor e argalleiro. Faio de maneira “sustentable”, cos materiais máis "eco" que pode atopar. Tamén arranxa e repara táboas de surf no seu local da Coruña.

Iñaki, é parte de RuralC e desenvolve proxectos de cultura vinculados ao rural desde a asociaciónRuralC, desde a que producen/colleitan mel, cera, pole e propoleo.

Ambos son surfeiros desde hai moito tempo e teñen esa relación especial/espacial co mar.


A fabricación e o uso de produtos relacionados co mundo do surf é brutal.
En 2015 estimábase que había 2.700.000 surfeiros en todo o mundo e parece que o número crece exponencialmente.
Din as linguas que cada ano fabrícanse 400.000 novas táboas de surf, feitas de escumas e resinas sintéticas. Adoita usarse tamén poliester sintético e teas de nylon derivadas do petróleo. Os traxes de neopreno están feitos dun caucho sintético producido a partir de subproductos do petróleo.
Dos 6 millóns aprox. de pastillas de cera de surf adquiridas anualmente en todo o mundo, a maioría conteñen unha mestura de ingredientes de orixe petroquímico, moitos non biodegradables. Unha pastilla de cera de surf pode conter unha mestura de:
cera de parafina (subproducto petroquímico)
vaselina (subproducto petroquímico)
cera microcristalina (subproducto petroquímico)
vistanex (subproducto petroquímico)
colas sintéticas, resinas colorantes sintéticos e fragancias.
Ademais, algunhas marcas ecolóxicas usan aceite de palma ou de dubidosas procedencias.

"Se analizas os produtos da industria do surf dásche conta de que só un pequeno número de empresas comprométense coa contorna e a biodiversidade. Non pode ser que dependamos tanto do petroleo procesado cando temos a cera das abellas, a de mellor calidade, aí parada".
comenta Iñaki.

Máis aló do ECO, BIO ou orgánico, a lóxica do proxecto é facer ceras para surf da maneira máis permacultural posible, con ingredientes moi básicos e de proximidade.


"en RuralC temos unha relación de simbiose coas abellas, dámoslles unha casa e elas déixannos mel, cera, pole e propoleo. Cando queren vanse, e outros enxames, se cadra, veñen" 

"a verdade, non sabiamos que facer coa cera das colmeas, xa probaramos a facer algunha crema... , pódela vender por pouco prezo nas feiras de apicultura, e creo que adoita acabar en mans da industria, mesturada con petroleo"


No 2017 Iñaki empezou a facerse as súas primeiras ceras de surf de uso persoal. Mesturando cera virxe das súas abellas con diferentes resinas de árbores autóctonas do entrono e aceite de oliva virxe. Logo entrou Pablo no proceso, fixéronse os primeiros moldes e revisáronse os ingredientes e as fórmulas.

Tras moitos tests no estudo, e probas de campo con surfeiros da comarca de Ferrol e Coruña, en setembro de 2018 presentouse a primeira serie de ceras UlaOla. 100 exemplares feitos a partir de cera virxe procedente da Asociación RuralC (Monfero), a Comunidade de Montes Veciñais en man Común do Monte Raño (Irixoa) e outra pequena explotación apícola de José Pérez en Ourovello (Paderne). Os ingredientes usados nesta serie seguen sendo cera de abella virxe, aceite de oliva virxe, e colofonia (resina) de piñeiro.


Podes velas na web de UlaOla: http://ulaola.site/wax/es

" a cera de surf de UlaOla é como un coche solar, non lle podes pedir as mesmas prestacións que a un gasolina. É outro paradigma"
"é outra experiencia, está máis viva, aféctalle máis a temperatura ambiente"
"Cando levas a táboa no coche podes cheirar e percibir de que vai o asunto, cheira ás colmeas e ao bosque de piñeiros"
 "Creo que non vou volver a comprar parafinas comerciais, é un triunfo persoal que queremos compartir."
O proxecto segue adiante, a idea é continuar facendo ceras de surf, mellorar o proceso, conseguir variables, e optimizar as ceras para surf de UlaOla & RuralC.

Na prensa:
https://www.soynadie.net/2018/09/29/general/as-de-la-colmena-a-la-ola/
https://www.elperiodico.com/es/sociedad/20180929/de-la-colmena-a-la-ola-7061032
http://cadenaser.com/emisora/2018/09/29/radio_coruna/1538214483_290203.html
https://www.diariodenavarra.es/noticias/magazine/sociedad/2018/09/29/dos-espanoles-lanzan-una-cera-para-tablas-surf-procedente-colmenas-613405-1035.html
https://www.lavozdegalicia.es/noticia/yes/2018/12/15/cera-abejas-gallegas-surf-ecologico/0003_201812SY15P32991.htm





15 nov. 2018

"Soñando un lugar" una película documental de Alfonso Kint, 2018.



Sinopsis:
“Lucía y Alfonso viven juntos en Madrid dedicados al mundo del arte. Tras el nacimiento de su hija Greta y en busca de un cambio deciden trasladarse a un pequeño pueblo en medio de un desierto demográfico.
A través de los vecinos, van descubriendo la delicada situación en la que se encuentra este lugar, motivo que les empuja a reinventarse desde cero.
Una visión diferente sobre el presente de estos pueblos y sus inmensas posibilidades; una apuesta que nos plantea la duda de si vivir concentrados en las ciudades es realmente una necesidad o una costumbre difícil de cambiar.”
Primer largometraje de Alfonso Kint realizado con material extraído durante siete años de su propia experiencia vital.

Trailer: https://youtu.be/4kQcjJQlfP8  /  https://vimeo.com/299141423




La llegada de estos nuevos vecinos, que han compartido lo que mejor saben hacer con el territorio que les ha acogido, ha sido capturado por la cámara del realizador audiovisual Alfonso Kint durante estos años. Un material con el que ha hecho la película Soñando un lugar, que se estrenó el pasado 23 de octubre en la Edición 63 de Seminci. 
Para este artista polifacético, que antes trabajaba en Madrid haciendo storyboards para publicidad y cine, y que ahora se encarga de la parte gráfica de Pueblos en Arte, el mundo rural es un entorno más “favorable” y “más inspirador”. 
“La ciudad te quitaba tiempo por todos lados”. Por ello, para él, que siempre había residido en Madrid, ir a vivir a un pueblo tenía algo de idílico. Ahora reconoce que tiene también su parte “hostil”. “En Madrid la gente es de todos lados y, en una misma tarde, puedes hacerte amigo de alguien con el que tengas una afinidad. Aquí la gente es más suya y más desconfiada con el forastero”. Pero al mismo tiempo, reflexiona, en la gran ciudad el individuo es anónimo, pasa desapercibido. “Aquí cada uno es irrepetible y único, y cuando se va, se le echa en falta”, comenta. 
Al hilo de esto, Lucía Camón afirma que esta iniciativa ha despertado un deseo que comparte mucha gente y que se manifiesta cuando se ponen facilidades como ésta. “Ahora mismo en las ciudades se viven muy mal, los alquileres son excesivamente caros, nadie puede imaginar tener un estudio o un lugar de trabajo”. 
En Torralba viven ahora seis niños y dos adolescentes. No tienen escuela, pero acuden a la cabecera de comarca (Calatayud) o a Cañada de la Cervera, donde va la hija de Alfonso y Lucía. La escuela rural y la cultura no solo ayudan a fijar población en el territorio, sino que además refuerza el ánimo de sus habitantes. “Ayuda a que vuelvan a creer en ellos mismos, porque se ha desprestigiado mucho la vida en los pueblos, la gente piensa que aquí no hay nada, y la cultura ayuda a hacer ver que eso no es así”, apuntan. Por eso, la idea de ‘Pueblos en arte’ fue ponerlos en valor, volver a mirarlos como lugares llenos de oportunidades.



"Alfonso Kint ha rodado durante siete años el proceso de abandonar la gran ciudad e instalarse en el pueblo. Se presentará en la 63 edición de la Seminci, el festival de cine de Valladolid. «Le dará otra dimensión al proyecto», confiesa Camón, un largometraje donde los protagonistas son los propios habitantes de Torralba de Ribota y que contrapone lo urbano frente a lo rural."